Bảo quản thực phẩm đúng cách: bí quyết giữ tươi lâu, an toàn

Bảo quản thực phẩm đúng cách là kỹ năng nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn tới sức khoẻ và chi tiêu của cả gia đình. Nhiều người có thói quen đi chợ một lần cho cả tuần, nhưng nếu cất giữ sai cách, thịt cá nhanh bị ôi, rau héo úa, đồ khô mốc mọt. Không chỉ lãng phí tiền, thực phẩm hỏng còn có thể gây ngộ độc.

Bài viết này tổng hợp những nguyên tắc cơ bản và mẹo thực tế để bảo quản từng nhóm thực phẩm: thịt, cá, hải sản, rau củ, trái cây, đồ khô và thức ăn đã nấu chín. Bạn có thể áp dụng ngay với chiếc tủ lạnh và căn bếp sẵn có ở nhà.

Nguyên tắc vàng khi bảo quản thực phẩm

• Giữ lạnh nhanh: vi khuẩn phát triển mạnh trong khoảng nhiệt độ 5–60°C. Thực phẩm tươi sống và đồ ăn chín không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, trời nóng thì càng phải ngắn hơn.
• Tách sống và chín: luôn để đồ sống ở ngăn dưới, đồ chín ở ngăn trên, tránh dịch từ thịt cá nhỏ giọt vào thức ăn khác.
• Đóng gói kín: dùng hộp có nắp, túi zip, màng bọc thực phẩm để chống mất nước và lẫn mùi.
• Ghi ngày: dán nhãn ngày mua hoặc ngày nấu lên hộp, túi. Áp dụng nguyên tắc "vào trước, dùng trước".
• Không nhồi nhét tủ: tủ lạnh quá đầy làm khí lạnh không lưu thông, thực phẩm không được làm lạnh đều.

Sắp xếp tủ lạnh khoa học

Nhiệt độ lý tưởng của ngăn mát là từ 0–4°C, ngăn đá khoảng -18°C hoặc thấp hơn. Bạn nên có một nhiệt kế nhỏ trong tủ để kiểm tra.

Ngăn mát

• Kệ trên cùng: thức ăn chín, đồ ăn thừa, sữa chua, đồ uống.
• Kệ giữa: trứng (để trong hộp, không nên để ở cánh cửa vì nhiệt độ dao động), phô mai, bơ.
• Kệ dưới cùng: thịt cá tươi sống dùng trong 1–2 ngày, đặt trong hộp kín hoặc khay có thành.
• Ngăn kéo rau: rau củ, trái cây, tách riêng hai loại nếu có thể.
• Cánh cửa: nước chấm, nước sốt, gia vị đã mở nắp.

Ngăn đá

Chia thịt cá thành từng phần vừa đủ một bữa trước khi cấp đông. Ép dẹt túi zip để đông nhanh, tiết kiệm chỗ và rã đông nhanh hơn. Xếp theo từng loại, ghi tên và ngày lên túi.

Bảo quản thịt, cá và hải sản

Thịt heo, bò, gà

• Ngăn mát: dùng trong khoảng 1–2 ngày với thịt tươi, thịt xay nên dùng trong ngày.
• Ngăn đá: thịt nguyên miếng có thể giữ khoảng 3–6 tháng, thịt xay khoảng 2–3 tháng. Thời gian càng lâu, chất lượng càng giảm.
• Không rửa thịt trước khi cấp đông: nước làm thịt nhanh hỏng và tạo đá. Chỉ cần thấm khô, chia phần, đóng gói kín.

Cá và hải sản

• Làm sạch ruột, mang, vảy rồi thấm khô trước khi bảo quản. Ruột cá là nơi vi khuẩn sinh sôi nhanh nhất.
• Cá tươi để ngăn mát dùng trong 1 ngày, cấp đông dùng trong khoảng 2–3 tháng.
• Tôm nên bỏ đầu nếu cấp đông lâu, vì đầu tôm nhanh bị đen. Mực làm sạch túi mực, cắt sẵn rồi cấp đông.
• Nghêu, sò, ốc còn sống không nên cho vào túi kín hoặc ngâm nước trong tủ lạnh. Để trong rổ thoáng, phủ khăn ẩm và nấu sớm nhất có thể.

Mẹo hay: món ngâm, món kho để dành

Khi có nhiều thịt cá, bạn có thể chế biến sẵn thành các món để được lâu hơn như thịt heo ngâm mắm, cá hồi ngâm nước mắm hay cá cơm kho khô. Các món này bảo quản ngăn mát, lấy ăn bằng đũa sạch và dùng trong thời gian khuyến nghị của từng công thức.

Bảo quản rau củ và trái cây

Rau lá

• Nhặt bỏ lá úa, không rửa trước nếu chưa dùng ngay. Nước đọng làm rau nhanh úng.
• Bọc rau trong khăn giấy khô, cho vào túi có vài lỗ nhỏ hoặc hộp có nắp, để ngăn rau. Rau lá xanh dùng tốt trong khoảng 3–5 ngày.
• Rau thơm như ngò, hành lá có thể cắm gốc vào ly nước như cắm hoa, phủ túi nilon lên rồi để ngăn mát.

Củ quả

• Để nơi khô thoáng, không cần tủ lạnh: khoai lang, khoai tây, hành tím, tỏi, bí đỏ nguyên quả. Không để khoai tây gần hành vì cả hai nhanh hỏng hơn.
• Để ngăn mát: cà rốt, củ cải, su hào, bông cải, đậu que, ớt chuông.
• Khoai tây mọc mầm, chuyển xanh: nên bỏ, không ăn, vì có thể chứa độc tố solanin.

Trái cây

Chuối, xoài, bơ còn xanh để ngoài cho chín rồi mới cho vào tủ lạnh. Táo, nho, cam có thể để ngăn mát. Táo và chuối sinh khí ethylene làm trái cây khác nhanh chín, nên để riêng.

Rau củ muối chua

Nếu mua nhiều rau củ, bạn có thể làm đồ chua như củ kiệu ngâm nước mắm hay dưa khổ qua đèo để dùng dần. Dùng lọ thuỷ tinh tráng nước sôi, để khô trước khi ngâm.

Bảo quản đồ khô và gia vị

• Gạo, ngũ cốc, đậu: để trong thùng kín, nơi khô mát. Có thể cho vài trái ớt khô hoặc tỏi để hạn chế mọt.
• Bột mì, bột năng: đậy kín, tránh ẩm. Sau khi mở nên dùng trong vài tháng.
• Đồ khô như tôm khô, mực khô, nấm hương: để trong hộp kín, ngăn mát hoặc ngăn đá nếu khí hậu ẩm.
• Dầu ăn: để nơi tối, đậy nắp kín, tránh gần bếp.
• Đồ hộp: loại bỏ hộp phồng, móp, rỉ sét. Sau khi mở, chuyển phần thừa sang hộp thuỷ tinh và cất tủ lạnh.

Bảo quản thức ăn đã nấu chín

• Để thức ăn nguội bớt rồi cho vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu. Chia nhỏ món nhiều nước như canh, cháo vào hộp nông để nguội nhanh.
• Thức ăn chín để ngăn mát nên dùng trong khoảng 2–3 ngày. Món có hải sản, rau xanh nấu chín nên dùng sớm hơn.
• Hâm nóng đến khi sôi đều hoặc nóng hoàn toàn ở giữa. Chỉ nên hâm lại một lần.
• Không để cơm nguội ở nhiệt độ phòng lâu, nên cất tủ lạnh sớm.

Rã đông an toàn

1. Rã đông trong ngăn mát: an toàn nhất. Chuyển thịt cá từ ngăn đá xuống ngăn mát từ tối hôm trước.
2. Ngâm nước lạnh: để nguyên túi kín, ngâm trong nước lạnh, thay nước khoảng 30 phút một lần.
3. Lò vi sóng: dùng chế độ rã đông và nấu ngay sau đó.

Tránh rã đông ở nhiệt độ phòng nhiều giờ hoặc ngâm nước nóng. Thực phẩm đã rã đông không nên cấp đông lại khi còn sống.

Lên kế hoạch đi chợ để giảm lãng phí

Bảo quản tốt bắt đầu từ việc mua đúng lượng cần dùng. Một vài thói quen nhỏ sẽ giúp bạn kiểm soát tủ lạnh dễ dàng hơn:

• Lên thực đơn theo tuần: ghi trước các bữa chính, từ đó lập danh sách nguyên liệu cụ thể.
• Kiểm tra tủ trước khi đi chợ: xem còn gì cần dùng trước, tránh mua trùng.
• Mua đồ tươi cho 2–3 ngày đầu: các ngày cuối tuần dùng thịt cá cấp đông, rau củ để lâu như bí, cà rốt, bắp cải.
• Đi chợ theo thứ tự: mua đồ khô trước, rau củ sau, thịt cá và đồ đông lạnh cuối cùng. Mang túi giữ nhiệt nếu quãng đường về nhà xa.
• Sơ chế ngay khi về: chia phần, làm sạch, đóng gói và cất tủ trong vòng 1 giờ.

Vệ sinh tủ lạnh định kỳ

Khoảng 2–4 tuần một lần, bạn nên dọn tủ, bỏ thực phẩm quá hạn và lau các kệ bằng nước ấm pha chút baking soda. Đặt một chén bã cà phê hoặc than hoạt tính để khử mùi. Tủ sạch giúp thực phẩm giữ tươi lâu hơn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho đồ ăn còn nóng vào tủ lạnh ngay không?

Bạn nên để thức ăn bớt nóng khoảng 20–30 phút rồi cất ngay, không cần đợi nguội hẳn. Chia ra hộp nhỏ giúp nguội nhanh và không làm tăng nhiệt độ cả tủ.

Thịt cấp đông có bị mất chất không?

Cấp đông giữ phần lớn giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên, để quá lâu hoặc đóng gói không kín, thịt có thể bị khô, cháy lạnh và giảm độ ngon.

Làm sao biết thực phẩm đã hỏng?

Các dấu hiệu gồm mùi lạ, nhớt, đổi màu, có nấm mốc, hộp phồng. Khi nghi ngờ, tốt nhất bạn nên bỏ đi thay vì nếm thử.

Rau củ có cấp đông được không?

Một số loại như đậu Hà Lan, ngô, bông cải, cà rốt có thể chần sơ rồi cấp đông. Rau lá mỏng như xà lách không nên cấp đông vì sẽ nhũn.

Bảo quản thực phẩm đúng cách giúp bữa ăn gia đình luôn tươi ngon, an toàn và tiết kiệm. Hãy bắt đầu bằng việc sắp xếp lại tủ lạnh hôm nay, và đừng quên tìm thêm các mẹo bếp hữu ích cùng những công thức hấp dẫn trong danh mục món hải sản và nhiều chuyên mục khác trên ResFood.