Món ăn truyền thống Việt Nam: 5 món cơm nhà ăn hoài không chán

Có những món ăn mà dù đi xa bao lâu, chỉ cần nghĩ đến là thấy nhớ nhà. Đó là nồi thịt kho trứng bóng màu cánh gián, niêu cá kho sánh kẹo, tô canh chua thơm lừng, đĩa nem rán vàng giòn hay đĩa thịt luộc chấm mắm tỏi. Đây đều là những món ăn truyền thống Việt Nam giản dị mà ăn hoài không chán.

Bài viết này điểm lại 5 món quen thuộc nhất, kèm nguyên liệu chính, các bước nấu gọn và bí quyết để món ăn chuẩn vị như cơm mẹ nấu. Mỗi công thức tính cho khoảng 4 người ăn.

Vì sao món truyền thống ăn mãi không chán

Món ăn truyền thống Việt Nam được hoàn thiện qua nhiều thế hệ, dựa trên sự cân bằng giữa các vị mặn, ngọt, chua, cay và giữa món khô với món nước. Một mâm cơm thường có món mặn để ăn với cơm, món canh để chan, món rau để thanh vị và chén nước mắm làm "linh hồn" chung. Sự cân bằng này khiến bữa ăn không bị ngấy và có thể lặp lại hằng ngày mà vẫn thấy ngon.

Ngoài ra, nguyên liệu của các món này rất dễ tìm, cách nấu linh hoạt theo mùa và theo vùng miền. Mỗi nhà lại có một chút bí quyết riêng, tạo nên "vị nhà" khó quên.

1. Thịt kho trứng

Thịt kho trứng là món không thể thiếu trong mâm cơm miền Nam, đặc biệt dịp Tết. Thịt ba rọi mềm rục, trứng thấm đẫm nước kho ngọt thanh từ nước dừa.

Nguyên liệu chính

• Thịt ba rọi hoặc nạc dăm: 600 g.
• Trứng vịt: 6 quả.
• Nước dừa tươi: 500 ml.
• Nước mắm: 3 muỗng canh; đường: 1 muỗng canh; hành tím, tỏi.

Cách nấu gọn

1. Thịt cắt miếng vuông khoảng 4 cm, chần sơ, rửa sạch. Ướp với nước mắm, hành tỏi băm trong 30 phút.
2. Trứng luộc chín, bóc vỏ.
3. Thắng đường thành màu cánh gián nhạt, cho thịt vào đảo săn.
4. Đổ nước dừa ngập thịt, đun sôi rồi hạ lửa nhỏ, vớt bọt. Kho khoảng 60 phút, cho trứng vào kho thêm 20 phút.

Bí quyết: kho lửa thật nhỏ, không đậy kín nắp để nước kho trong. Xem công thức chi tiết tại thịt kho hột vịt.

2. Cá kho

Cá kho là món đưa cơm kinh điển. Miền Bắc có cá kho riềng, miền Trung có cá nục kho, miền Nam có cá lóc kho tộ. Điểm chung là nước kho sánh, đậm đà, cá chắc thịt và thơm mùi tiêu.

Nguyên liệu chính

• Cá nục hoặc cá thu: 600 g.
• Me chua hoặc riềng tùy kiểu kho.
• Nước mắm: 2 muỗng canh; đường: 1 muỗng canh; tiêu, ớt, hành tím.

Cách nấu gọn

1. Cá làm sạch, khử tanh bằng muối và gừng. Ướp nước mắm, đường, hành, tiêu 20 phút.
2. Xếp cá vào nồi, thêm nước me hoặc riềng, đổ nước xâm xấp.
3. Đun sôi rồi hạ lửa nhỏ, kho khoảng 30–40 phút đến khi nước sánh lại. Không đảo để cá không nát.

Bí quyết: lót vài lát gừng hoặc riềng dưới đáy nồi để cá không bị cháy. Bạn có thể thử cá nục kho me chua ngọt hoặc cá chép kho riềng kiểu Bắc.

3. Canh chua

Canh chua là món giải nhiệt và cân vị cho mâm cơm có món kho. Có rất nhiều biến thể: canh chua cá, canh chua tôm, canh chua thịt. Vị chua có thể đến từ me, sấu, khế hay cà chua.

Nguyên liệu chính

• Tôm hoặc cá: 300 g.
• Me chua: 30 g; cà chua: 2 quả; thơm: 1/4 quả.
• Rau muống, bạc hà, đậu bắp, giá; ngò om, ngò gai.
• Nước mắm, đường, tỏi phi.

Cách nấu gọn

1. Dầm me lấy nước. Xào cà chua, thơm với tỏi phi.
2. Thêm khoảng 1,2 lít nước, đun sôi, cho nước me, nêm nước mắm và đường.
3. Cho tôm hoặc cá vào nấu chín, vớt bọt.
4. Cho rau vào sau cùng, sôi lại là tắt bếp, thêm rau thơm.

Bí quyết: canh chua miền Nam ngọt hơn, miền Bắc chua thanh hơn. Hãy nêm theo khẩu vị nhà mình. Tham khảo canh chua rau muống tôm cho bữa cơm thường ngày.

4. Nem rán (chả giò)

Nem rán miền Bắc hay chả giò miền Nam là món có mặt trong hầu hết dịp lễ, cỗ, giỗ. Vỏ giòn rụm, nhân thơm ngọt từ thịt, mộc nhĩ, miến và rau củ.

Nguyên liệu chính

• Thịt heo xay: 400 g; tôm hoặc cua (tùy chọn): 150 g.
• Miến: 30 g; mộc nhĩ: 10 g; nấm hương: 5 cái.
• Cà rốt, su hào hoặc củ đậu; hành tím; 1 quả trứng.
• Bánh đa nem: 30 lá; nước mắm, tiêu.

Cách nấu gọn

1. Ngâm miến, mộc nhĩ, nấm hương cho mềm, thái nhỏ. Rau củ thái sợi, vắt bớt nước.
2. Trộn tất cả với thịt, trứng, hành băm, nước mắm, tiêu.
3. Cuốn nem chặt tay, không quá to.
4. Rán ngập dầu lửa vừa đến khi vàng đều, khoảng 8–10 phút. Có thể rán hai lần để giòn lâu.

Bí quyết: vắt ráo nước rau củ để nem không bị ướt, bục vỏ. Công thức đầy đủ có trong bài nem rán Hà Nội.

5. Thịt luộc chấm mắm tỏi

Món đơn giản nhất nhưng lại khó làm ngon nhất. Thịt luộc ngon phải chín tới, thịt trắng hồng, bì giòn, không bị thâm hay khô.

Nguyên liệu chính

• Thịt ba chỉ hoặc thịt chân giò: 600 g.
• Hành tím, gừng, muối.
• Nước mắm, tỏi, ớt, chanh để làm nước chấm.

Cách nấu gọn

1. Thịt rửa sạch, chần sơ rồi rửa lại.
2. Cho thịt vào nồi nước sôi có hành tím nướng, gừng đập và chút muối.
3. Luộc lửa vừa khoảng 20–25 phút tùy độ dày. Xiên đũa vào phần dày nhất, không thấy nước hồng chảy ra là chín.
4. Vớt thịt ngâm ngay vào nước đá 5 phút để thịt trắng và bì giòn, sau đó thái mỏng.

Bí quyết: đậy vung khi luộc và không luộc quá lâu. Tham khảo thêm thịt ba chỉ luộc để có đĩa thịt đẹp mắt.

Chén nước chấm, linh hồn của mâm cơm Việt

Dù món chính là gì, mâm cơm Việt hiếm khi thiếu chén nước chấm. Mỗi món truyền thống lại hợp với một kiểu nước chấm riêng:

• Thịt luộc: nước mắm nguyên chất dằm tỏi ớt, vắt chút chanh. Một số nơi ăn với mắm tôm pha chanh, đường.
• Nem rán: nước mắm chua ngọt pha loãng với đu đủ xanh, cà rốt ngâm chua. Tỷ lệ cơ bản là 1 phần nước mắm, 1 phần đường, 1 phần chanh hoặc giấm và khoảng 4 phần nước ấm.
• Rau luộc: nước mắm trứng, hoặc chính nước luộc rau vắt chanh để chan.
• Cá kho, thịt kho: thường không cần chấm thêm, chỉ cần chút nước kho rưới lên cơm.

Pha nước chấm nên hòa tan đường trước, sau đó mới cho nước mắm và chanh, tỏi ớt cho sau cùng để nổi đẹp. Bạn có thể xem cách pha chi tiết trong công thức nước chấm chua ngọt.

Cách phối 5 món thành mâm cơm cân bằng

Không nhất thiết phải nấu cả 5 món trong một bữa. Một mâm cơm gia đình hằng ngày nên có 1 món mặn, 1 món canh và 1 món rau. Bạn có thể xoay vòng như sau:

• Bữa 1: thịt kho trứng, canh chua, rau luộc.
• Bữa 2: cá kho, canh rau ngót hoặc canh bí, dưa leo.
• Bữa 3: thịt luộc, canh chua, rau sống, cà pháo.
• Cuối tuần: nem rán, bún, rau sống, nước chấm chua ngọt.

Món kho và nem rán khá nhiều năng lượng và muối, nên hãy ăn kèm nhiều rau và hạn chế chấm thêm nước mắm. Người cần ăn nhạt có thể giảm lượng nước mắm khi nấu khoảng một phần ba.

Câu hỏi thường gặp

Thịt kho trứng để được bao lâu?

Thịt kho bảo quản ngăn mát, đậy kín, nên dùng trong khoảng 3–4 ngày. Mỗi lần ăn chỉ múc đủ phần cần dùng và đun sôi lại. Nếu muốn để lâu hơn, có thể chia hộp nhỏ và cấp đông.

Làm sao để cá kho không tanh?

Làm sạch máu và màng đen trong bụng cá, chà muối, rửa lại với nước gừng hoặc rượu trắng. Khi kho, thêm gừng, riềng, sả hoặc tiêu để át mùi.

Nem rán có thể chuẩn bị trước không?

Có. Bạn cuốn nem xong, xếp vào hộp có lót giấy nến, cấp đông. Khi rán không cần rã đông, chỉ cần rán lửa nhỏ hơn và lâu hơn một chút để nhân chín đều.

Có món truyền thống nào phù hợp ăn chay?

Bạn có thể làm đậu hũ kho, canh chua chay, nem chay với nhân nấm, đậu hũ, rau củ. Vị vẫn đậm đà nếu nêm bằng nước tương và hạt nêm chay.

Năm món ăn truyền thống Việt Nam trên tuy đơn giản nhưng chứa đựng cả tình cảm gia đình và hương vị quê nhà. Hãy thử nấu cho cả nhà thưởng thức và khám phá thêm nhiều công thức cơm nhà khác trên ResFood nhé.