Món ngon từ trái khế: dinh dưỡng, lưu ý và 5 công thức dễ nấu

Cây khế gắn liền với tuổi thơ của nhiều người Việt, từ câu chuyện cổ tích đến những bữa cơm có bát canh chua thơm lừng. Không chỉ ăn sống chấm muối, khế còn là nguyên liệu tạo vị chua thanh tự nhiên cho rất nhiều món ăn. Bài viết này giới thiệu những món ngon từ trái khế dễ nấu, kèm giá trị dinh dưỡng và các lưu ý sức khỏe mà bạn nên biết.

Khế có hai loại chính: khế chua dùng nấu canh, kho cá; khế ngọt thường ăn tươi hoặc làm nước ép. Mỗi loại có cách dùng riêng, cùng tìm hiểu nhé.

Giá trị dinh dưỡng của trái khế

Khế là loại quả nhiều nước, ít calo. Theo các bảng thành phần dinh dưỡng phổ biến, 100 g khế cung cấp khoảng 30–35 kcal, cùng với:

• Vitamin C: khế là nguồn vitamin C khá tốt, góp phần vào chế độ ăn nhiều rau quả.
• Chất xơ: hỗ trợ tiêu hóa khi ăn cùng chế độ ăn cân bằng.
• Kali và một số khoáng chất: với lượng vừa phải.
• Các hợp chất thực vật: tạo nên màu vàng và vị chua đặc trưng.

Nhờ vị chua tự nhiên, khế giúp món ăn bớt ngấy, kích thích vị giác, đặc biệt hợp với cá và thịt có mỡ.

Lưu ý quan trọng: ai không nên ăn khế?

Đây là phần bạn cần đọc kỹ. Khế chứa axit oxalic và một số chất có thể gây hại cho người có bệnh thận.

• Người bệnh thận, suy thận, đang chạy thận: không nên ăn khế hoặc uống nước ép khế dưới bất kỳ hình thức nào. Đã có những trường hợp ngộ độc nghiêm trọng được ghi nhận ở nhóm người này.
• Người có tiền sử sỏi thận: nên hạn chế vì khế chứa oxalat.
• Người đang dùng thuốc điều trị dài hạn: khế có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể xử lý một số loại thuốc, tương tự bưởi chùm. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Người đau dạ dày: khế chua có thể gây khó chịu, không nên ăn khi đói.

Với người khỏe mạnh, dùng khế với lượng vừa phải trong món ăn như nấu canh, kho cá là quen thuộc và phổ biến. Nếu bạn có bất kỳ bệnh lý nào liên quan đến thận, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ăn.

Cách chọn và sơ chế khế

• Khế chua để nấu: chọn quả xanh vàng, cầm chắc tay, khía múi dày. Khế quá xanh rất chát, khế chín vàng thì bớt chua.
• Khế ngọt ăn tươi: chọn quả vàng đều, căng mọng, không dập.
• Sơ chế: rửa sạch, dùng dao gọt bỏ phần viền cạnh của múi (phần này hơi chát và dễ có bụi bẩn), cắt bỏ hai đầu, thái lát hình ngôi sao và bỏ hạt.

5 món ngon từ trái khế

1. Canh chua cá nấu khế

Nguyên liệu (4 người): 500 g cá lóc hoặc cá basa, 2 quả khế chua, 2 quả cà chua, 100 g giá đỗ, 1 cây bạc hà (dọc mùng), rau om, ngò gai, 1 muỗng canh nước mắm, 1 muỗng cà phê đường, 1 muỗng cà phê hạt nêm.

1. Cá làm sạch, cắt khúc, ướp với chút nước mắm và tiêu 15 phút.
2. Khế thái lát mỏng, cà chua bổ múi cau, bạc hà tước vỏ cắt xéo.
3. Phi hành, xào cà chua và khế khoảng 2 phút cho ra vị chua. Đổ 1,5 lít nước, đun sôi.
4. Cho cá vào nấu lửa vừa khoảng 7–10 phút đến khi cá chín. Nêm nước mắm, đường, hạt nêm.
5. Cho bạc hà, giá vào, tắt bếp. Rắc rau om, ngò gai.

Cách nấu tương tự canh cá lóc nấu măng chua, chỉ thay nguyên liệu tạo chua bằng khế.

2. Canh sườn nấu khế

Nguyên liệu: 400 g sườn non, 2 quả khế chua, 2 quả cà chua, hành lá, thì là, gia vị.

1. Sườn chặt miếng, chần qua nước sôi, rửa sạch. Ninh với 1,5 lít nước khoảng 30 phút cho mềm.
2. Phi hành, xào cà chua và khế, đổ vào nồi sườn, nấu thêm 10 phút.
3. Nêm vừa ăn, cho hành lá, thì là rồi tắt bếp.

Bạn xem chi tiết tại công thức canh sườn nấu khế. Nếu thích vị chua của quả sấu, hãy thử canh sấu nấu sườn kiểu Hà Nội.

3. Cá kho khế

Nguyên liệu: 500 g cá (cá chép, cá rô phi hoặc cá trắm), 2 quả khế chua, 3 củ hành tím, 1 nhánh gừng, 2 muỗng canh nước mắm, 1 muỗng canh đường, 1 muỗng canh nước màu, tiêu, ớt.

1. Cá làm sạch, cắt khúc, ướp nước mắm, đường, hành tím, gừng thái sợi, nước màu trong 30 phút.
2. Khế thái lát dày khoảng 1 cm, xếp một lớp dưới đáy nồi để cá không bị cháy và thấm vị chua.
3. Xếp cá lên trên, rưới nước ướp, thêm nước sôi vừa xâm xấp mặt cá.
4. Đun sôi rồi hạ lửa nhỏ, kho khoảng 40–50 phút đến khi nước sánh. Rắc tiêu, ớt.

Vị chua của khế làm thịt cá chắc hơn, xương cá nhỏ cũng mềm hơn khi kho lâu. Tham khảo thêm nhiều món kho trong chuyên mục món cá nước ngọt.

4. Tôm xào khế

Nguyên liệu: 300 g tôm, 1 quả khế chua, 1/2 củ hành tây, 3 tép tỏi, hành lá, 1 muỗng canh nước mắm, 1 muỗng cà phê đường.

1. Tôm bóc vỏ, chừa đuôi, rút chỉ, ướp chút nước mắm và tiêu.
2. Khế thái lát mỏng, hành tây thái múi cau.
3. Phi tỏi thơm, xào tôm lửa lớn 2 phút đến khi tôm đỏ. Cho khế, hành tây vào đảo nhanh 1–2 phút.
4. Nêm nước mắm, đường cho vừa vị chua ngọt, rắc hành lá.

Món này hợp với cơm trắng, vị chua thanh lạ miệng. Nếu muốn món xào nhiều rau hơn, bạn có thể tham khảo tôm xào thập cẩm.

5. Khế ngâm đường (khế dầm)

Nguyên liệu: 3 quả khế chua, 150 g đường, 1/2 muỗng cà phê muối, 1–2 quả ớt (tùy chọn).

1. Khế rửa sạch, gọt cạnh, thái lát dày 0,5 cm, bỏ hạt.
2. Trộn khế với đường, muối, ớt trong lọ thủy tinh sạch. Để khoảng 2–3 giờ đến khi đường tan, khế tiết nước.
3. Để ngăn mát, dùng trong khoảng 3–5 ngày. Có thể pha với nước lọc và đá thành nước khế mát lạnh.

Món này khá nhiều đường, nên dùng lượng vừa phải. Người cần kiểm soát đường huyết nên hạn chế.

Thưởng thức khế ngọt sao cho ngon?

Khế ngọt có vị ngọt dịu, giòn và nhiều nước. Cách đơn giản nhất là cắt lát hình ngôi sao, ăn tươi hoặc chấm chút muối ớt. Lát khế ngôi sao còn được dùng trang trí đĩa trái cây, bánh kem, ly nước giải khát rất bắt mắt.

Bạn có thể trộn khế ngọt với xoài, dưa hấu, thanh long thành đĩa trái cây nhiều màu, hoặc xay cùng dứa và một ít đá cho ly sinh tố chua ngọt. Tuy nhiên, vẫn nên ăn lượng vừa phải, khoảng 1 quả mỗi lần, và không ăn khi bụng đói. Lưu ý về bệnh thận ở trên áp dụng cho cả khế ngọt lẫn khế chua.

Mẹo dùng khế trong nấu ăn

• Khế xào sơ trước khi nấu canh giúp vị chua đậm và thơm hơn.
• Khế kho cùng cá nên lót đáy nồi, vừa chống cháy vừa khử tanh.
• Khế kết hợp tốt với cà chua, dứa, sả để tạo vị chua phức hợp.
• Nêm canh khế bằng nước mắm ngon, tránh dùng thêm giấm vì dễ chua gắt.
• Khế xanh có thể ăn kèm các món nướng, cuốn bánh tráng cùng chuối chát và rau sống.

Câu hỏi thường gặp

Nấu canh với khế có thay me được không?

Được. Khế cho vị chua thanh, nhẹ hơn me và có mùi thơm riêng. Khoảng 2 quả khế chua tương đương 30–40 g me cho nồi canh 4 người.

Khế mua về bảo quản được bao lâu?

Khế chưa cắt để nơi thoáng mát được khoảng 3–4 ngày, cho vào túi để ngăn mát được khoảng 1 tuần. Khế đã cắt nên bọc kín và dùng trong ngày để không bị thâm.

Trẻ nhỏ có ăn khế được không?

Trẻ khỏe mạnh có thể ăn canh nấu khế với lượng vừa phải. Không nên cho trẻ ăn nhiều khế sống hay uống nước ép khế đậm đặc.

Người bệnh thận có ăn canh khế được không?

Không nên. Người có bệnh thận nên tránh khế ở mọi dạng, kể cả nấu chín, và cần tuân theo chỉ dẫn ăn uống của bác sĩ điều trị.

Trái khế bình dị nhưng mang lại vị chua thanh đặc biệt cho bữa cơm gia đình. Hãy thử 5 món trên, nhớ lưu ý về sức khỏe, và khám phá thêm nhiều công thức canh chua, món kho trên ResFood nhé.