Thực đơn Tết Đoan Ngọ: cơm rượu nếp, vịt om, bánh tro, trái cây

Tết Đoan Ngọ rơi vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, còn được gọi là Tết diệt sâu bọ hay Tết giữa năm. Vào buổi sáng ngày này, nhiều gia đình có thói quen ăn chút cơm rượu nếp, trái cây chua trước khi ăn sáng, rồi chuẩn bị mâm cơm cúng gia tiên. Một thực đơn Tết Đoan Ngọ đủ đầy không cần cầu kỳ, chỉ cần giữ được những món mang ý nghĩa truyền thống và hợp khẩu vị cả nhà.

Bài viết giới thiệu ý nghĩa của các món quen thuộc, kèm công thức cơm rượu nếp, vịt om nước cốt dừa, bánh tro chấm mật và cách chọn trái cây cho ngày này.

Ý nghĩa ngày Tết diệt sâu bọ

Theo quan niệm dân gian, giữa năm là thời điểm giao mùa, nắng nóng và sâu bệnh phát triển. Người xưa ăn những món chua, cay, có men như cơm rượu, mận, vải để "diệt sâu bọ" trong người. Đây là cách nói hình ảnh mang tính phong tục, không phải biện pháp chữa bệnh. Ngày nay, Tết Đoan Ngọ chủ yếu là dịp để cả nhà quây quần, tưởng nhớ tổ tiên và thưởng thức món ngon theo mùa.

Món ăn đặc trưng theo vùng miền

• Miền Bắc: cơm rượu nếp, rượu nếp cẩm, mận, vải, dưa hấu, có nơi ăn thịt vịt.
• Miền Trung: chè kê, bánh ú, thịt vịt, trái cây.
• Miền Nam: bánh ú tro (bánh tro), chè trôi nước, trái cây như xoài, măng cụt.

Thực đơn gợi ý cho gia đình 4–6 người

• Cơm rượu nếp (ăn buổi sáng)
• Vịt om nước cốt dừa
• Bánh tro chấm mật
• Đĩa trái cây mận, vải, dưa hấu
• Thêm cơm trắng, một món rau luộc và bát canh nếu dùng làm bữa chính

Món 1: Cơm rượu nếp ngọt thơm

Cơm rượu cần ủ khoảng 2–3 ngày, vì vậy bạn nên làm trước ngày mùng 2 hoặc mùng 3 âm lịch.

Nguyên liệu

• Gạo nếp cái hoa vàng hoặc nếp ngỗng: 500 g
• Men rượu (men lá hoặc men thuốc bắc): 2 viên
• Lá chuối hoặc khay nhựa sạch, hũ thuỷ tinh có nắp

Cách làm

1. Vo gạo nếp, ngâm khoảng 6–8 tiếng rồi để ráo.
2. Đồ xôi chín mềm, hạt dẻo nhưng không nát. Có thể nấu bằng nồi cơm điện với lượng nước ít hơn nấu cơm.
3. Trải xôi ra khay cho nguội hẳn. Đây là bước quan trọng: xôi còn nóng sẽ làm chết men, xôi quá nguội và khô thì men khó lên.
4. Giã nhuyễn men, rây mịn. Rắc đều men lên xôi, trộn nhẹ tay.
5. Vo xôi thành từng viên nhỏ hoặc cho vào hũ, đậy kín, để nơi thoáng mát.
6. Sau khoảng 2–3 ngày, khi xôi tiết nước, có mùi thơm ngọt nhẹ là ăn được. Chuyển vào ngăn mát để dừng quá trình lên men.

Lưu ý: cơm rượu có chứa một lượng cồn. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người đang lái xe hoặc có bệnh gan, dạ dày không nên ăn hoặc chỉ ăn rất ít. Nếu cơm rượu có mùi chua nồng, đắng, có đốm mốc màu xanh đen thì phải bỏ đi.

Món 2: Vịt om nước cốt dừa

Thịt vịt là món quen thuộc trong ngày Tết Đoan Ngọ ở nhiều nơi. Om với nước cốt dừa, sả và gừng giúp thịt vịt thơm, béo mà không ngấy.

Nguyên liệu

• Vịt: 1/2 con khoảng 1,2 kg
• Nước cốt dừa: 200 ml; nước dừa tươi: 300 ml
• Khoai môn hoặc khoai lang: 300 g
• Sả: 3 cây; gừng: 1 củ nhỏ; tỏi, hành tím
• Bột cà ri: 1 muỗng canh (không bắt buộc)
• Nước mắm, đường, hạt nêm, tiêu

Cách làm

1. Vịt làm sạch, chà muối và gừng giã để khử mùi, rửa lại, chặt miếng vừa ăn.
2. Ướp vịt với 2 muỗng canh nước mắm, 1 muỗng cà phê đường, hành tỏi, sả băm, bột cà ri trong khoảng 30 phút.
3. Khoai gọt vỏ, cắt khúc, chiên sơ cho vàng mặt để không bị nát khi om.
4. Phi thơm sả, cho vịt vào xào săn khoảng 5 phút.
5. Đổ nước dừa tươi vào, om lửa nhỏ khoảng 30–35 phút đến khi thịt mềm.
6. Thêm khoai và nước cốt dừa, om tiếp khoảng 10 phút. Nêm lại vừa ăn.

Công thức chi tiết có tại bài vịt om nước cốt dừa. Nếu nhà thích món luộc, bạn có thể luộc vịt và chấm cùng nước mắm gừng chấm vịt theo kiểu truyền thống.

Món 3: Bánh tro chấm mật

Bánh tro (bánh gio, bánh ú tro) có màu vàng trong, dẻo mát, thường chấm mật mía hoặc đường thắng. Làm bánh tro cần nước tro từ các loại cây, lá được đốt và lọc kỹ, quy trình khá công phu.

Lựa chọn hợp lý cho gia đình bận rộn

• Mua bánh tro ở cơ sở uy tín, có địa chỉ rõ ràng, bánh màu vàng nâu tự nhiên, mùi thơm lá.
• Tránh bánh có màu vàng quá đậm bất thường hoặc mùi hắc lạ.
• Bảo quản nơi thoáng mát, dùng trong khoảng 3–5 ngày.

Cách làm mật chấm

1. Cho 100 g đường nâu hoặc mật mía cùng 60 ml nước vào nồi nhỏ.
2. Thêm 2 lát gừng đập dập, đun lửa nhỏ khoảng 5–7 phút đến khi sánh nhẹ.
3. Để nguội, rưới lên bánh hoặc chấm khi ăn.

Nếu yêu thích các loại bánh gói lá truyền thống, bạn có thể thử thêm món bánh tét lá cẩm cho những dịp sum họp khác.

Món 4: Đĩa trái cây ngày mùng 5

• Mận: chọn quả căng, vỏ có lớp phấn trắng tự nhiên. Ăn kèm chút muối ớt nếu thích.
• Vải: chọn quả vỏ đỏ tươi, gai thưa, cuống còn tươi. Vải khá ngọt và nóng, không nên ăn quá nhiều một lúc.
• Dưa hấu: mát, nhiều nước, cân bằng cho các món nhiều đạm.
• Xoài, măng cụt: lựa chọn phổ biến ở miền Nam.

Rửa trái cây sạch, để ráo, bày đĩa ngũ quả hoặc đĩa trái cây nhiều màu để cúng rồi thụ lộc.

Gợi ý hoàn thiện mâm cơm ngày Đoan Ngọ

Nếu muốn mâm cơm đầy đủ hơn, bạn có thể thêm:

• Một đĩa rau muống hoặc rau cải luộc.
• Một bát canh chua để cân bằng vị béo của vịt.
• Một nồi lẩu vịt nấu chao nếu gia đình đông người, thích quây quần.

Xem thêm nhiều công thức trong danh mục món vịt & gia cầm trên ResFood.

Món ngọt tráng miệng: chè kê đậu xanh

Ở miền Trung và một số nơi miền Bắc, chè kê là món không thể thiếu ngày mùng 5. Cách nấu khá đơn giản:

1. Vo sạch 100 g hạt kê và 100 g đậu xanh không vỏ, ngâm riêng khoảng 1 giờ.
2. Hấp hoặc nấu đậu xanh chín mềm, nghiền nhuyễn.
3. Nấu kê với khoảng 800 ml nước đến khi hạt nở mềm, thêm đậu xanh nghiền và khoảng 100 g đường, khuấy đều liên tục để chè không bị khê đáy.
4. Khi chè sánh lại, thêm vài giọt tinh dầu hoa bưởi hoặc vani, tắt bếp. Ăn kèm nước cốt dừa và mè rang.

Chè kê ăn nóng hay nguội đều ngon, có thể nấu từ tối mùng 4 để sáng hôm sau cúng. Nếu muốn ít ngọt, bạn giảm đường còn khoảng 70 g và nêm thêm một nhúm muối để vị chè đậm đà hơn.

Lịch chuẩn bị trước ngày Tết Đoan Ngọ

1. Mùng 2–3: ủ cơm rượu nếp.
2. Mùng 4: đi chợ mua vịt, trái cây, bánh tro. Sơ chế vịt, cất ngăn mát.
3. Sáng mùng 5: cả nhà ăn cơm rượu, trái cây. Om vịt, nấu cơm, luộc rau để kịp mâm cúng trước trưa.

Lưu ý an toàn thực phẩm

• Thịt vịt phải nấu chín kỹ. Không ăn tiết canh vịt vì nguy cơ nhiễm khuẩn, ký sinh trùng.
• Cơm rượu chỉ ăn lượng vừa phải. Không ăn khi bụng quá đói nếu bạn có bệnh dạ dày.
• Trái cây mua về rửa kỹ dưới vòi nước chảy. Không ăn quá nhiều vải hoặc mận cùng lúc.
• Thức ăn thừa cất tủ lạnh trong vòng 2 giờ.

Câu hỏi thường gặp

Tết Đoan Ngọ nên ăn gì vào buổi sáng?

Theo phong tục, sáng mùng 5 nhiều gia đình ăn một ít cơm rượu nếp và trái cây chua như mận trước bữa sáng. Bạn nên ăn lượng nhỏ, đặc biệt là cơm rượu.

Trẻ em có nên ăn cơm rượu không?

Không nên cho trẻ nhỏ ăn vì cơm rượu có cồn. Trẻ có thể ăn trái cây, chè hoặc bánh tro thay thế.

Cơm rượu làm xong để được bao lâu?

Sau khi lên men đạt, cất ngăn mát và dùng trong khoảng 5–7 ngày. Để lâu cơm rượu sẽ chua và nồng hơn.

Tết Đoan Ngọ là dịp để cả nhà cùng nhau giữ gìn nét đẹp văn hoá qua những món ăn giản dị. Hãy thử chuẩn bị thực đơn này và ghé ResFood để tìm thêm nhiều món ngon cho các dịp lễ trong năm nhé.