Quả thơm (dứa) và tiêu hoá: ăn sao cho đúng, 5 món ngon dễ làm

Thơm, hay còn gọi là dứa, khóm, là loại trái cây nhiệt đới quen thuộc quanh năm. Ngoài vị chua ngọt sảng khoái, thơm còn được dùng nhiều trong nấu ăn: kho thịt, nấu canh chua, xào mực, làm sốt chua ngọt. Nhiều người truyền tai nhau rằng quả thơm tốt cho tiêu hoá. Điều này đúng ở mức nào và nên ăn thơm thế nào cho hợp lý?

Bài viết giải thích vai trò của enzyme bromelain trong quả thơm, giá trị dinh dưỡng ước tính, những ai cần lưu ý, cách chọn và gọt thơm, kèm 5 món ngon từ thơm cho cả nhà.

Quả thơm có gì đặc biệt?

Enzyme bromelain

Thơm chứa bromelain, một nhóm enzyme có khả năng phân giải protein (chất đạm). Đây là lý do thơm được dùng để ướp thịt bò, thịt heo cho mềm, và cũng là nguyên nhân khiến bạn thấy rát lưỡi khi ăn nhiều thơm tươi: enzyme tác động nhẹ lên lớp niêm mạc miệng.

Bromelain có nhiều nhất ở lõi và phần thịt gần lõi. Khi nấu chín ở nhiệt độ cao, enzyme bị bất hoạt, vì vậy thơm đóng hộp hay thơm nấu chín không còn tác dụng làm mềm thịt như thơm tươi.

Dinh dưỡng ước tính

100 g thơm tươi cung cấp khoảng 50 kcal, cùng với:

• Vitamin C: khoảng 45–50 mg, đáp ứng phần lớn nhu cầu một ngày của người trưởng thành.
• Mangan: thơm là một trong những trái cây có nhiều mangan.
• Chất xơ: khoảng 1,4 g.
• Nước: khoảng 86%, giúp giải khát tốt.

Thơm hỗ trợ tiêu hoá như thế nào?

Cần nói rõ: thơm là thực phẩm, không phải thuốc. Tuy vậy, có vài lý do khiến thơm được xem là thân thiện với tiêu hoá:

• Hỗ trợ phân giải đạm: bromelain trong thơm tươi có thể giúp phân giải một phần protein. Ăn vài miếng thơm sau bữa nhiều thịt giúp nhiều người cảm thấy nhẹ bụng hơn. Tuy nhiên hiệu quả trên người chưa được chứng minh đầy đủ, nên chỉ xem đây là lợi ích nhỏ.
• Có chất xơ và nhiều nước: góp phần cùng rau và trái cây khác giúp hệ tiêu hoá hoạt động đều đặn.
• Kích thích vị giác: vị chua ngọt giúp món ăn bớt ngấy, ngon miệng hơn, đặc biệt với các món kho, chiên.

Nếu bạn thường xuyên bị đầy bụng, khó tiêu, đau dạ dày hoặc rối loạn tiêu hoá kéo dài, hãy đi khám để được tư vấn đúng nguyên nhân, đừng chỉ dựa vào thực phẩm.

Ai cần lưu ý khi ăn thơm?

• Người bị viêm loét dạ dày, trào ngược: thơm có tính axit, ăn lúc đói hoặc ăn nhiều có thể gây nóng rát. Nên ăn sau bữa và lượng vừa phải.
• Người dễ bị nhiệt miệng, rát lưỡi: ngâm thơm với nước muối loãng trước khi ăn.
• Người dị ứng với thơm: có thể bị ngứa miệng, sưng môi, nổi mẩn. Ngừng ăn ngay và đi khám nếu có dấu hiệu nặng.
• Người đang dùng thuốc chống đông hoặc một số loại kháng sinh: bromelain có thể ảnh hưởng tới tác dụng thuốc, nên ăn lượng bình thường và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng sản phẩm bổ sung chiết xuất từ thơm.
• Người tiểu đường: vẫn có thể ăn thơm, nhưng cần kiểm soát khẩu phần, khoảng 1 chén nhỏ mỗi lần, và hạn chế nước ép.

Cách chọn thơm ngọt và gọt không rát lưỡi

Chọn thơm

• Chọn quả nặng tay, mắt to và đều, vỏ chuyển vàng từ cuống lên khoảng một nửa quả.
• Ngửi phần cuống có mùi thơm dịu. Mùi chua nồng, lên men là thơm đã chín quá.
• Lá ngọn xanh tươi, rút nhẹ một lá thấy dễ ra là thơm đã chín.
• Tránh quả có vết dập, chảy nước, mốc ở đáy.

Gọt và sơ chế

1. Cắt bỏ ngọn và đáy, đặt đứng quả, gọt vỏ từ trên xuống.
2. Dùng dao nhỏ khoét mắt thơm theo đường xoắn chéo, vừa nhanh vừa ít hao.
3. Cắt bỏ lõi nếu lõi quá cứng. Lõi thơm non có thể giữ lại để nấu canh hoặc ép nước.
4. Ngâm thơm đã cắt trong nước muối loãng 5–10 phút, rửa lại. Cách này giúp bớt rát lưỡi và vị ngọt rõ hơn.

5 món ngon từ thơm cho bữa cơm gia đình

1. Cơm chiên thơm

Cơm chiên với thơm, tôm, lạp xưởng, đậu Hà Lan, đựng trong vỏ thơm khoét rỗng là món vừa đẹp mắt vừa ngon. Bí quyết là dùng cơm nguội để hạt cơm tơi, xào thơm riêng cho ráo nước trước khi trộn với cơm. Xem công thức chi tiết tại cơm chiên dứa.

2. Thịt heo kho thơm

Thơm giúp thịt mềm nhanh, nước kho chua ngọt nhẹ, bớt ngấy.

1. Ướp 500 g thịt ba chỉ hoặc nạc dăm cắt miếng với 2 muỗng canh nước mắm, 1 muỗng canh đường, hành tỏi băm, tiêu trong 30 phút.
2. Xào săn thịt, cho 1/4 quả thơm cắt miếng vào đảo cùng.
3. Thêm nước xâm xấp, kho lửa nhỏ 30–40 phút đến khi nước sánh lại.

Phiên bản đậm đà hơn có thêm sả ớt, xem tại thịt heo kho thơm sả ớt.

3. Canh chua thơm hải sản

Thơm cùng cà chua và me tạo vị chua thanh cho nồi canh. Phi thơm tỏi, xào thơm và cà chua, đổ nước dùng, cho tôm, mực, cá vào nấu chín, thêm đậu bắp, giá, bạc hà, nêm nếm vừa ăn và rắc ngò om. Tham khảo canh chua hải sản.

4. Mực chiên xù sốt thơm

Mực chiên giòn chấm sốt thơm chua ngọt là món ăn chơi hấp dẫn. Sốt làm bằng thơm xay nhuyễn đun với đường, chút giấm, muối và bột năng cho sánh. Công thức có tại mực chiên xù sốt thơm.

5. Sườn xào chua ngọt với thơm

Sườn non chiên vàng, xào cùng thơm, ớt chuông, hành tây và sốt cà chua. Thơm giúp sốt có vị chua ngọt tự nhiên, giảm lượng đường cần thêm. Bạn có thể theo công thức sườn xào chua ngọt và thêm vài miếng thơm vào cuối.

Mẹo dùng thơm trong nấu ăn

• Làm mềm thịt bò: xay 2 muỗng canh thơm, ướp với 300 g thịt bò khoảng 15–20 phút. Không ướp quá lâu vì thịt sẽ bị bở.
• Không trộn thơm tươi với thạch rau câu gelatin: bromelain phân giải gelatin khiến thạch không đông. Hãy dùng thơm đã nấu chín hoặc bột rau câu từ tảo.
• Không trộn thơm tươi với sữa để lâu: sữa dễ bị đắng và tách. Nếu làm sinh tố, nên uống ngay.
• Kết hợp thơm với món chiên, nướng: vài lát thơm nướng ăn kèm thịt nướng giúp bớt ngấy.

Ăn bao nhiêu thơm là hợp lý?

Với người trưởng thành khoẻ mạnh, khoảng 1 chén thơm cắt miếng (150–200 g) mỗi lần, vài lần trong tuần là hợp lý. Nên ăn sau bữa chính khoảng 30 phút đến 1 tiếng, tránh ăn lúc đói. Ưu tiên ăn thơm tươi nguyên miếng thay vì nước ép đóng hộp có thêm đường.

Bảo quản thơm đúng cách

• Thơm nguyên quả chưa chín hẳn: để ở nhiệt độ phòng, nơi thoáng mát 1–2 ngày. Thơm không chín thêm nhiều về độ ngọt sau khi hái, chủ yếu mềm và thơm hơn.
• Thơm đã chín: để ngăn mát tủ lạnh, dùng trong 3–4 ngày.
• Thơm đã gọt: cho vào hộp kín, để ngăn mát và ăn trong 2–3 ngày. Bỏ đi nếu thấy chảy nước, có mùi lên men hoặc nhớt.
• Cấp đông: cắt miếng, xếp rời trên khay cho đông cứng rồi cho vào túi zip. Thơm đông lạnh dùng làm sinh tố, nấu canh, làm sốt trong khoảng 2–3 tháng.

Đừng vội bỏ vỏ và lõi thơm. Bạn có thể đun vỏ đã rửa sạch kỹ với lõi thơm, vài lát gừng và chút đường phèn để làm nước uống giải khát thơm nhẹ, uống trong ngày.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ăn thơm bị rát lưỡi?

Do enzyme bromelain và tính axit của thơm tác động lên niêm mạc miệng. Ngâm thơm với nước muối loãng hoặc ăn thơm đã nấu chín sẽ giảm hiện tượng này.

Bà bầu có ăn thơm được không?

Phụ nữ mang thai có thể ăn thơm chín với lượng vừa phải như các loại trái cây khác. Nếu có tiền sử dạ dày hay dị ứng, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.

Thơm đóng hộp có tốt như thơm tươi không?

Thơm đóng hộp đã qua xử lý nhiệt nên hầu như không còn bromelain, thường có thêm siro đường. Dùng tiện cho nấu ăn nhưng nên chắt bỏ nước siro.

Thơm là loại trái cây rẻ, dễ mua và rất linh hoạt trong bếp. Ăn đúng cách, đúng lượng, thơm vừa giúp bữa ăn ngon miệng hơn vừa góp phần cho chế độ ăn cân bằng. Ghé ResFood để tìm thêm công thức món ngon có thơm cho cả nhà.