Mâm cơm chay tháng Chạp: 5 món thanh đạm, đủ chất cho ngày rằm

Tháng Chạp là tháng cuối cùng của năm âm lịch, khi nhiều gia đình ăn chay vào ngày rằm, mùng Một để tạ ơn một năm đã qua và chuẩn bị đón năm mới. Một mâm cơm chay tháng Chạp không cần cầu kỳ, chỉ cần đủ món canh, món kho, món xào, món chiên là bữa ăn đã tròn vị, nhẹ bụng mà vẫn ấm áp.

Bài viết gợi ý 5 món chay dễ nấu, nguyên liệu quen thuộc như đậu hũ, nấm, rau củ. Mỗi món có định lượng cho khoảng 4 người, kèm cách sắp xếp thời gian để bạn hoàn thành mâm cơm trong khoảng 90 phút.

Nguyên tắc xây dựng mâm cơm chay cân bằng

Ăn chay ngon và đủ chất cần chú ý tới ba nhóm chính:

• Đạm thực vật: đậu hũ, tàu hũ ky, các loại đậu, nấm, mì căn.
• Rau củ đa dạng màu sắc: cà rốt, bí đỏ, bông cải, đậu que, cải xanh.
• Tinh bột: cơm trắng, gạo lứt, bún, miến.

Về cách chế biến, nên có đủ món nước (canh), món mặn (kho), món xào và một món chiên giòn để tạo điểm nhấn. Màu sắc tươi tắn giúp mâm cơm chay trông thịnh soạn hơn. Nếu gia đình ăn chay kiêng hành tỏi, bạn thay bằng gừng, sả, tiêu và nấm để tạo mùi thơm.

Món 1: Canh ngũ sắc chay

Canh ngũ sắc gồm năm màu rau củ, tượng trưng cho ngũ hành hài hoà, rất hợp không khí cuối năm.

Nguyên liệu

• Cà rốt: 1 củ; bắp ngọt: 1 trái; đậu Hà Lan: 50 g.
• Nấm đông cô tươi: 100 g; đậu hũ non: 1 bìa.
• Củ cải trắng: 200 g (để nấu nước dùng).
• Hạt nêm chay, muối, tiêu, ngò rí.

Cách nấu

1. Nấu nước dùng từ củ cải và lõi bắp với 1,5 lít nước trong 20 phút, lọc lấy nước.
2. Cà rốt thái hạt lựu, tách hạt bắp, nấm thái miếng nhỏ, đậu hũ cắt vuông.
3. Cho cà rốt, bắp, đậu Hà Lan vào nồi nước dùng nấu 7 phút. Thêm nấm và đậu hũ, nấu thêm 3 phút.
4. Nêm hạt nêm chay, muối vừa ăn. Rắc tiêu và ngò.

Công thức chi tiết canh ngũ sắc chay có thêm cách làm nước dùng ngọt hơn.

Món 2: Đậu hũ kho tương hột

Món kho đậm đà giúp mâm cơm chay "đưa cơm" hơn. Tương hột có vị mặn ngọt và mùi thơm đặc trưng.

Nguyên liệu

• Đậu hũ chiên: 4 bìa.
• Tương hột: 2 muỗng canh; nước tương: 1 muỗng canh.
• Đường: 1 muỗng cà phê; sả băm: 1 muỗng canh; ớt.

Cách nấu

1. Đậu hũ cắt miếng vừa ăn.
2. Phi thơm sả, cho tương hột vào xào nhẹ, thêm nước tương, đường và 200 ml nước.
3. Cho đậu hũ vào, kho lửa nhỏ khoảng 15 phút đến khi nước sệt.

Xem thêm đậu hũ kho tương hột để nắm mẹo chọn tương ngon.

Món 3: Nấm kho húng quế

Nấm có độ dai ngọt tự nhiên, khi kho với húng quế sẽ có mùi thơm nồng ấm, rất hợp ngày đông.

Nguyên liệu

• Nấm đùi gà hoặc nấm bào ngư: 400 g.
• Húng quế: 1 nắm; gừng: 1 nhánh.
• Nước tương: 2 muỗng canh; đường: 1 muỗng cà phê; tiêu.

Cách nấu

1. Nấm rửa sạch, xé hoặc thái miếng, vắt ráo.
2. Phi gừng thái sợi, cho nấm vào xào săn 3 phút.
3. Thêm nước tương, đường và chút nước, kho lửa nhỏ 10 phút. Cho húng quế vào trước khi tắt bếp.

Tham khảo công thức nấm kho húng quế trên ResFood.

Món 4: Rau củ xào thập cẩm

Món xào nhiều màu giúp bổ sung chất xơ và vitamin, cân đối với món kho và món chiên.

Nguyên liệu

• Bông cải xanh: 200 g; cà rốt: 1 củ; đậu que: 100 g.
• Bắp non: 100 g; nấm rơm: 100 g.
• Dầu hào chay: 1 muỗng canh; hạt nêm chay; bột năng.

Cách nấu

1. Rau củ cắt miếng vừa ăn. Chần bông cải, cà rốt, đậu que trong nước sôi có chút muối khoảng 1 phút, vớt ra ngâm nước lạnh để giữ màu.
2. Làm nóng chảo, xào nấm và bắp non 2 phút, cho rau đã chần vào đảo nhanh.
3. Nêm dầu hào chay, hạt nêm, thêm chút nước bột năng cho sánh nhẹ. Tắt bếp.

Chi tiết tại bài rau củ xào thập cẩm.

Món 5: Chả giò nấm đậu chay

Chả giò chay vàng giòn luôn là món được trẻ con lẫn người lớn chờ đợi.

Nguyên liệu

• Đậu hũ trắng: 2 bìa; nấm mèo: 20 g; nấm hương: 5 cái.
• Khoai môn: 150 g; cà rốt: 1 củ; miến: 30 g.
• Bánh tráng: 20 lá; hạt nêm chay, tiêu.

Cách làm

1. Đậu hũ bóp nhuyễn, vắt ráo. Nấm ngâm, băm nhỏ. Khoai môn, cà rốt bào sợi. Miến cắt ngắn.
2. Trộn tất cả với hạt nêm, tiêu. Cuốn chặt tay.
3. Chiên ngập dầu ở lửa vừa khoảng 8 phút đến khi vàng giòn.

Công thức chả giò nấm đậu chay có cách pha nước chấm chay chua ngọt.

Danh sách đi chợ gọn cho cả mâm

Để không bỏ sót nguyên liệu, bạn có thể gom theo nhóm khi đi chợ hoặc siêu thị:

• Đậu và chế phẩm: 4 bìa đậu hũ chiên, 2 bìa đậu hũ trắng, 1 bìa đậu hũ non.
• Nấm: 400 g nấm đùi gà hoặc bào ngư, 100 g nấm đông cô tươi, 100 g nấm rơm, nấm mèo và nấm hương khô.
• Rau củ: 3 củ cà rốt, 1 trái bắp ngọt, 200 g củ cải, 200 g bông cải xanh, 100 g đậu que, 100 g bắp non, 150 g khoai môn, 50 g đậu Hà Lan.
• Rau thơm, gia vị tươi: húng quế, ngò rí, sả, gừng, ớt.
• Đồ khô: miến, bánh tráng, tương hột, nước tương, dầu hào chay, hạt nêm chay, bột năng.

Rau củ tháng Chạp thường tươi ngon và nhiều lựa chọn. Bạn có thể linh hoạt thay bông cải bằng cải thảo, đậu que bằng su su tuỳ những gì có sẵn ở chợ.

Lịch nấu 90 phút cho mâm cơm chay

1. Phút 0–20: nấu nước dùng rau củ, đồng thời ngâm nấm, miến.
2. Phút 20–40: trộn nhân và cuốn chả giò; sơ chế rau củ.
3. Phút 40–55: kho đậu hũ tương hột và nấm húng quế trên hai bếp.
4. Phút 55–70: chiên chả giò.
5. Phút 70–85: nấu canh ngũ sắc, xào rau củ sau cùng để món còn nóng giòn.
6. Phút 85–90: bày mâm, trang trí.

Gợi ý dọn mâm cúng chay cuối năm

Nếu dùng mâm chay để cúng rằm tháng Chạp, bạn có thể bày thêm đĩa xôi, chè, trái cây và hoa tươi. Món ăn nên sắp xếp cân đối, món canh đặt giữa, các món mặn xung quanh. Sau khi cúng, cả nhà cùng thụ lộc, vừa ý nghĩa vừa tiết kiệm.

Bạn có thể tìm thêm ý tưởng trong danh mục món chay để thay đổi thực đơn cho mỗi lần rằm hoặc mùng Một.

Lưu ý dinh dưỡng khi ăn chay

Bữa chay thỉnh thoảng giúp bữa ăn nhẹ nhàng hơn sau nhiều ngày ăn đạm động vật. Để đủ chất, hãy kết hợp nhiều nguồn đạm thực vật (đậu hũ, đậu, nấm) và đa dạng rau củ. Hạn chế món chiên rán quá nhiều trong một bữa. Một mâm như trên chia cho 4 người, mỗi người có thể nạp khoảng 500–650 kcal tuỳ lượng cơm và chả giò.

Người ăn chay trường, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để bổ sung đủ vitamin B12, sắt và canxi.

Lỗi thường gặp khi nấu cơm chay

• Món chay nhạt, thiếu mùi: thiếu nước dùng ngọt và gia vị thơm. Dùng nấm đông cô, củ cải, bắp để nấu nước dùng; dùng sả, gừng, tiêu để tạo mùi.
• Chả giò chay bị ỉu: nhân ướt. Vắt thật ráo đậu hũ và nấm trước khi trộn.
• Rau xào bị nhũn, mất màu: xào quá lâu. Chần sơ, ngâm nước lạnh và xào nhanh ở lửa lớn.

Câu hỏi thường gặp

Mâm cơm chay rằm tháng Chạp nên có mấy món?

Thường 4–6 món là đủ, gồm canh, kho, xào, chiên và có thể thêm một món gỏi hoặc tráng miệng. Quan trọng là cân đối và vừa với số người ăn.

Có thể chuẩn bị trước món nào?

Chả giò có thể cuốn sẵn và cấp đông. Nước dùng rau củ có thể nấu từ hôm trước, để ngăn mát. Món kho cũng có thể nấu trước một ngày.

Ăn chay kiêng hành tỏi thì nêm sao cho ngon?

Tăng gừng, sả, tiêu, húng quế và nấm đông cô để tạo hương. Kiểm tra thành phần hạt nêm, nước tương, dầu hào chay để chắc chắn không có hành tỏi.

Một mâm cơm chay tháng Chạp thanh đạm, nhiều màu sắc sẽ giúp gia đình bạn khép lại năm cũ thật nhẹ nhàng và ấm áp. Hãy thử nấu và khám phá thêm nhiều món chay ngon trên ResFood nhé.