Công thức và cách làm món bánh ít lá gai

Bánh ít lá gai là món bánh nếp màu đen bóng, dẻo quánh, thơm mùi lá gai, bên trong là nhân đậu xanh trộn dừa ngọt bùi, gói trong lá chuối thành hình chóp. Cách làm bánh ít lá gai tốn công ở khâu xử lý lá, nhưng khi đã có bột lá gai mịn thì việc nhào, gói và hấp khá đơn giản.

Nguồn gốc và đặc trưng của bánh ít lá gai

Bánh ít lá gai nổi tiếng nhất ở Bình Định, thường được làm vào dịp Tết, ngày giỗ và mang làm quà trong lễ cưới hỏi ở nhiều vùng miền Trung. Chiếc bánh có hình chóp nhọn như ngọn tháp nhỏ, vỏ đen óng do lá gai được nấu nhừ, xay nhuyễn rồi giã chung với bột nếp và đường. Vị bánh ngọt thanh, dẻo dai, có mùi thơm rất riêng của lá gai, khác hẳn với bánh nếp thông thường.

Bí quyết chọn nguyên liệu

• Lá gai: có thể dùng lá gai tươi hoặc lá gai khô đã làm sạch. Lá khô tiện hơn, chỉ cần ngâm, luộc kỹ nhiều lần đến khi nhừ.
• Bột nếp: chọn bột nếp cái hoa vàng hoặc nếp thơm xay mịn để bánh dẻo và thơm.
• Đậu xanh: đậu xanh cà vỏ, hạt đều màu, ngâm đủ thời gian để hấp nhanh bở.
• Dừa: chọn dừa bánh tẻ, cơm dừa dày vừa phải, nạo sợi để nhân bùi béo.
• Lá chuối: lá chuối hột hoặc chuối sứ, lá xanh, dai, không rách.

Mẹo để món bánh ít lá gai ngon hơn

Lá gai phải được luộc thật nhừ và xả sạch nước nhiều lần cho hết vị chát, sau đó xay thật mịn rồi vắt kiệt. Nếu lá còn xơ, vỏ bánh sẽ lợn cợn, không bóng. Khi trộn lá với đường, nên sên trên lửa nhỏ cho hỗn hợp quánh lại rồi mới nhào cùng bột nếp, bánh sẽ đen đều và giữ màu lâu.

Bột lá gai cần nhào kỹ, đến khi khối bột dẻo, mịn, không dính tay. Lá chuối nên quét một lớp dầu mỏng để bánh không dính khi bóc. Lỗi hay gặp là hấp chưa đủ thời gian, bánh bị cứng lõi và vỏ chưa trong. Công thức chi tiết có ngay bên dưới.

Ăn kèm và biến tấu

Bánh ít lá gai ăn kèm trà nóng là hợp nhất, vị ngọt của bánh cân bằng với vị chát nhẹ của trà. Nếu thích các món nếp truyền thống, bạn có thể tham khảo bánh tét lá cẩm hoặc xôi xéo. Xem thêm nhiều món bánh khác trong chuyên mục bánh – ăn vặt.

Biến tấu phổ biến là nhân dừa sên đường thay cho đậu xanh, hoặc thêm vài hạt mè rang vào nhân cho thơm. Có thể gói bánh bằng lá chuối hình chóp truyền thống hoặc gói vuông nhỏ cho tiện bày đĩa.

Dinh dưỡng và lưu ý

Bánh ít lá gai chủ yếu cung cấp tinh bột và đường, kèm một ít chất xơ từ lá gai và đậu xanh. Một chiếc bánh cỡ vừa có khoảng 150 – 200 kcal. Bánh nhiều đường và làm từ nếp nên người tiểu đường, người thừa cân nên ăn ít, tốt nhất hỏi ý kiến bác sĩ nếu đang điều trị bệnh. Người có hệ tiêu hóa yếu và trẻ nhỏ nên ăn từng miếng nhỏ, nhai kỹ. Đây là món không có thịt cá nên người ăn chay có thể dùng.

Bảo quản và hâm nóng

Nhờ đường và lá gai, bánh để được 2 – 3 ngày ở nơi thoáng mát. Muốn để lâu hơn, cho bánh vào túi kín, bảo quản ngăn mát khoảng một tuần. Bánh để lạnh sẽ cứng lại, khi ăn chỉ cần hấp 10 phút là dẻo như mới. Bánh cũng có thể cấp đông, khi dùng hấp trực tiếp khoảng 15 phút.

Câu hỏi thường gặp

Bánh ít lá gai bị cứng sau một ngày là do đâu?

Bột nếp tự nhiên sẽ cứng lại khi nguội. Hấp lại bánh là mềm dẻo trở lại, không cần làm gì thêm.

Dùng lá gai khô hay tươi tốt hơn?

Cả hai đều được. Lá tươi thơm hơn nhưng khó mua; lá khô tiện lợi, chỉ cần ngâm và luộc kỹ cho hết chát.

Vì sao vỏ bánh không đen bóng?

Do lượng lá gai còn ít hoặc chưa sên đủ với đường. Hãy tăng lá gai và sên đến khi hỗn hợp quánh, sẫm màu.