Công thức và cách làm món xôi gấc

Xôi gấc là món xôi màu đỏ cam rực rỡ, hạt nếp dẻo, bóng, thoang thoảng mùi gấc và vị ngọt béo nhẹ. Cách nấu xôi gấc tại nhà không khó, nhưng để có đĩa xôi đỏ đều, hạt tròn mẩy không nát thì cần trộn gấc đúng cách và đồ xôi đủ hai lần.

Nguồn gốc và đặc trưng của xôi gấc

Xôi gấc là món truyền thống của người Việt, đặc biệt phổ biến ở miền Bắc. Màu đỏ của gấc tượng trưng cho may mắn, vì vậy xôi gấc thường có mặt trên mâm cỗ Tết, lễ cưới, đầy tháng, cúng giỗ. Gấc chín vào khoảng cuối năm âm lịch, đúng dịp chuẩn bị Tết.

Đặc trưng của món nằm ở màu đỏ tự nhiên từ màng gấc, hạt xôi dẻo nhưng rời, ăn kèm muối vừng hoặc giò chả đều hợp.

Bí quyết chọn nguyên liệu

• Gấc: chọn quả chín đỏ đều, gai nở to, ấn tay thấy hơi mềm. Ruột gấc phải đỏ thẫm, không thâm đen.
• Gạo nếp: nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương hạt tròn, mẩy, ít gạo tẻ lẫn.
• Rượu trắng: một ít rượu giúp gấc lên màu tươi và dậy mùi.
• Dừa: nước cốt dừa hoặc dừa nạo giúp xôi béo thơm, tùy khẩu vị có thể bỏ.

Mẹo để món xôi gấc ngon hơn

Gấc nên trộn với rượu trắng và chút muối, bóp kỹ rồi mới trộn vào nếp đã ngâm ráo. Bóp đều tay để từng hạt nếp áo màu gấc, như vậy xôi chín sẽ đỏ đều, không loang lổ. Hạt gấc nên bỏ ra trước khi đồ hoặc chỉ để vài hạt trang trí.

Xôi ngon cần đồ hai lần: lần đầu cho chín hạt, sau đó xới ra trộn đường và mỡ gà hoặc nước cốt dừa, rồi đồ tiếp cho ngấm. Cho đường quá sớm khiến hạt xôi khó chín và bị cứng. Đậy nắp nồi bằng khăn sạch để hơi nước không nhỏ xuống làm xôi nhão. Công thức chi tiết có ngay bên dưới.

Ăn kèm và biến tấu

Xôi gấc ăn cùng muối vừng, giò lụa, thịt kho hoặc gà luộc trên mâm cỗ. Có thể nén xôi vào khuôn hình hoa, hình trái tim để dâng cúng hoặc làm quà. Một số nhà trộn thêm đậu xanh hấp chín cho bùi. Nếu yêu thích các món xôi truyền thống, hãy tham khảo xôi xéo và xôi khúc; trên mâm Tết, xôi gấc thường đi cùng bánh chưng.

Dinh dưỡng và lưu ý

Một bát xôi gấc khoảng 200 g cho khoảng 350–420 kcal, chủ yếu từ tinh bột nếp. Màng gấc chứa các sắc tố tự nhiên như beta-caroten và lycopene, hấp thu tốt hơn khi có chất béo đi kèm. Tuy vậy, xôi khá no và có đường nên người cần kiểm soát đường huyết, người thừa cân nên ăn lượng nhỏ. Nếp có thể gây đầy bụng ở người tiêu hóa kém và trẻ nhỏ. Nếu có bệnh lý cụ thể, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.

Bảo quản và hâm nóng

Xôi gấc ăn ngon nhất trong ngày. Phần còn lại để nguội, cho vào hộp kín hoặc bọc màng, bảo quản ngăn mát 2–3 ngày. Khi ăn, hấp lại 5–7 phút cho xôi dẻo trở lại; nếu dùng lò vi sóng, rảy chút nước và đậy nắp. Có thể chia phần nhỏ cấp đông khoảng 2 tuần, hấp trực tiếp khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao xôi gấc không đỏ đều?

Do gấc chưa được bóp kỹ với rượu và muối, hoặc trộn với nếp còn ướt. Hãy để nếp thật ráo và bóp gấc vào từng nắm nếp.

Có thể dùng gấc đông lạnh không?

Có. Rã đông trong ngăn mát rồi dùng như gấc tươi; màu có thể nhạt hơn một chút, thêm ít rượu trắng sẽ giúp lên màu.

Nấu xôi gấc bằng nồi cơm điện được không?

Được, dùng xửng hấp của nồi hoặc nấu với lượng nước ít, ngang mặt gạo. Tuy nhiên đồ bằng xửng vẫn cho hạt xôi rời và đẹp hơn.