Công thức và cách làm món cơm gạo lứt lá sen chay

Cơm gạo lứt lá sen chay là món cơm gói lá sen rồi hấp, khi mở ra tỏa mùi thơm dịu của lá sen, hạt gạo lứt dẻo bùi quyện cùng hạt sen, nấm đông cô, cà rốt và đậu Hà Lan. Món vừa đẹp mắt, vừa thanh đạm, giàu chất xơ. Cách làm cơm gạo lứt lá sen chay tốn chút thời gian chuẩn bị, nhưng thành phẩm rất xứng đáng cho bữa cơm chay đãi khách hoặc ngày lễ.

Đặc trưng món cơm lá sen

Cơm gói lá sen là món gắn với hình ảnh hoa sen trong văn hóa Việt; ở Huế, cơm hấp lá sen thường được nhắc đến như một món cơm thanh tao, đẹp mắt. Lá sen khi hấp truyền mùi thơm nhẹ vào hạt cơm, đồng thời giữ ẩm giúp cơm mềm dẻo. Phiên bản chay dùng gạo lứt thay gạo trắng, kết hợp hạt sen và rau củ, phù hợp với người ăn chay và người muốn ăn uống lành mạnh.

Bí quyết chọn nguyên liệu

• Gạo lứt: gạo lứt dẻo (gạo lứt nếp hoặc gạo lứt tẻ dẻo) hợp với món gói hơn loại hạt dài, khô. Chọn gạo còn mùi thơm, không mốc, không mọt.
• Hạt sen: hạt sen tươi trắng ngà, đã bỏ tâm sen để không đắng. Hạt sen khô cần ngâm nở trước.
• Lá sen: chọn lá to, lành lặn, không rách. Lá tươi thơm hơn; lá khô cần ngâm nước ấm cho mềm.
• Nấm đông cô: nấm khô thơm đậm, ngâm nở rồi thái hạt lựu; nước ngâm nấm có thể dùng để nấu cơm cho thêm vị ngọt.
• Cà rốt, đậu Hà Lan: tạo màu sắc; có thể thay bằng bắp hạt, đậu gà.

Mẹo để món cơm gạo lứt lá sen ngon hơn

• Ngâm gạo lứt đủ lâu: gạo lứt có lớp cám bên ngoài nên cần ngâm vài giờ hoặc qua đêm để hạt mềm, nấu nhanh chín và dẻo hơn.
• Nấu cơm hơi khô: vì cơm sẽ được hấp thêm trong lá sen, nên nấu với lượng nước ít hơn bình thường một chút để không bị nhão.
• Xào nhân trước khi trộn: xào nấm, cà rốt, đậu với chút dầu và nước tương giúp nhân thơm, sau đó trộn đều với cơm.
• Chần lá sen: nhúng lá sen qua nước sôi cho mềm, dễ gói mà không rách; gói chặt tay và buộc dây.
• Hấp đủ thời gian: hấp khoảng 20–30 phút để mùi lá sen ngấm vào cơm.

Công thức chi tiết có ngay bên dưới với định lượng cho 4 người.

Ăn kèm và biến tấu

Cơm lá sen chay ăn ngon với canh rong biển đậu hũ hoặc các món kho chay như nấm kho húng quế. Có thể thêm hạt điều, đậu phộng luộc hoặc táo đỏ vào nhân. Nếu muốn đổi vị, thử dùng gạo nếp hoặc phối nửa gạo trắng nửa gạo lứt. Tham khảo thêm các món phù hợp trong mục món ăn chay.

Dinh dưỡng và lưu ý

Gạo lứt giữ lại lớp cám nên có nhiều chất xơ, vitamin nhóm B và khoáng chất hơn gạo trắng, giúp no lâu. Hạt sen, nấm và đậu Hà Lan bổ sung thêm đạm thực vật. Tuy vậy, gạo lứt vẫn là nguồn tinh bột; người tiểu đường nên ăn lượng vừa phải và hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần. Người có hệ tiêu hóa yếu, trẻ nhỏ nên ăn từ từ vì gạo lứt khó tiêu hơn gạo trắng.

Bảo quản và hâm nóng

Cơm gói lá sen có thể giữ nguyên gói, để nguội và cất ngăn mát trong khoảng 1–2 ngày. Khi ăn, hấp lại khoảng 10 phút cho nóng đều và mềm; không nên hâm bằng lò vi sóng khi còn để lá vì lá sẽ khô giòn.

Câu hỏi thường gặp

Không có lá sen thì làm thế nào?

Bạn có thể gói bằng lá chuối hoặc hấp cơm trong bát, nhưng sẽ thiếu mùi thơm đặc trưng. Lá sen khô bán ở cửa hàng đồ khô là lựa chọn thay thế tốt.

Gạo lứt nấu bị cứng thì phải làm sao?

Ngâm gạo lâu hơn, nấu với lượng nước đủ và để cơm ủ thêm sau khi chín. Bước hấp trong lá sen cũng giúp hạt mềm thêm.

Có cần bỏ tâm sen không?

Nên bỏ, vì tâm sen có vị đắng, làm ảnh hưởng đến vị ngọt bùi của món cơm.